Toespraak CdK René Paas bij dodenherdenking in Groningen

Onderstaande toespraak heeft de Commissaris van Koning in Groningen René Paas uitgesproken ter gelegenheid van de dodenherdenking op het Martinikerkhof in Groningen:

Voorbeelden, dichtbij

Een paar honderd meter hier vandaan, in het Rijksarchief aan de Sint Jansstraat, gaven de Duitsers zich over. De Canadese luitenant-kolonel Jacques Dextraze speelde daarbij een hoofdrol. Hij overtuigde de Duitsers ervan dat verder vechten geen zin had.

Jacques Dextraze

Dextraze maakte indruk. Op de vijand, maar ook op zijn eigen mensen.
Hij liep letterlijk voor de troepen uit, schietend, met een machinegeweer op zijn heup.[i] Hij kreeg al een een onderscheiding voor zijn dapperheid in Frankrijk. En voor zijn rol in Groningen nog een keer. Na de oorlog leidde Dextraze de VN-Vredesmacht in Congo. En in 1972 werd hij chef van de Canadese defensiestaf.

Toen Jacques Dextraze zich vijf jaar daarvoor vrijwillig meldde bij de Fusilliers Mont Royal om te vechten in het verre Europa, was hij verkoper van rubberlaarzen en trekkerbanden. Niet de eerste waar je aan denkt als leider van een grote organisatie. Toen hij zich meldde, dacht vast niemand: ´daar komt onze nieuwe generaal´.

Maar soms groeit iemand door de omstandigheden. En toont hij een moed, inzicht en overtuiging waarmee hij zich onderscheidt. Dextraze ging voorop, misschien wel tot zijn eigen verbazing.

Gedenken: levens en hoop

Wij herdenken vanavond iedereen die het slachtoffer werd van oorlog.
In de Tweede Wereldoorlog en daarna. We herdenken de Joodse Groningers die woonden in de huizen achter de Stolpersteine. En de talloze anderen, waaraan zelfs geen koperen plaatje meer herinnert. Mensen die werden vermoord vanwege hun geloof, hun politieke overtuiging of om welke reden dan ook. We herdenken burgers en militairen die omkwamen door oorlogshandelingen. En we herdenken iedereen die vocht voor een betere wereld.  

Maar laten we niet alleen hun levens gedenken. Laten we ook - of misschien wel vooral - stilstaan bij hun hoop op een betere wereld. Hoe zag die hoop er uit? En: zijn die verwachtingen uitgekomen?

Sietje Tammens

Ik had dat graag willen vragen aan Sietje Gravendaal-Tammens. Het kan niet meer, want ze is twee jaar geleden overleden. Honderd jaar werd ze. In de oorlog gaf ze les aan zwakbegaafde kinderen, hier even verderop, in de Butjesstraat.

Toen ze hoorde dat een van haar leerlingen, een Joodse jongen, naar Kamp Westerbork moest, kwam ze in actie. Ze nam hem achterop haar fiets en reed naar een boerderij in Noord-Groningen. Ze zorgde dat haar Joodse leerlingen - en hun ouders - konden onderduiken.

‘En dan rol je er in’ zei ze in een interview aan het einde van haar leven.
En niet zo’n beetje ook: Sietje Tammens werd de schakel tussen veel verzetsgroepen. Ze nam zware beslissingen over de liquidatie van politiemensen die joegen op Joden, onderduikers en verzetsmensen.
In haar huis aan de Ebbingestraat zaten onderduikers, vergaderde de top van het verzet en er lagen voedselbonnen die waren buitgemaakt bij de eerste overval op een distributiekantoor in Nederland. Slechts een paar honderd meter hier vandaan.

Voorbeelden

Onze toekomst wordt niet bepaald door de geschiedenis, maar door de keuzes die we vandaag maken. En juist dáárvoor is het goed om te gedenken. Wij gedenken de levens van slachtoffers van oorlogsgeweld. Wij gedenken de levens van wie opstonden en zich verzetten. Want we zijn er van overtuigd dat hun levensverhalen betekenis hebben voor ons leven van vandaag. Dát brengt ons vanavond bij elkaar.

Jacques Dextraze en Sietje Tammens konden het navertellen: hoe ze een besluit namen dat ze eerlijk en vanzelfsprekend vonden. En hoe hun leven daarna een wending nam. Een wending die veel heeft betekend voor veel andere mensen.

Deze inspirerende mensen laten ons nadenken over onszelf. Hoe gaan wij om met onze vrijheid? Wat zijn onze keuzes?

We hebben voorbeelden nodig. Mensen die in moeilijke omstandigheden het goede deden. Slechts een paar honderd meter hier vandaan. Je zoekt vaak veel verder. Maar even vaak zijn échte voorbeelden heel dichtbij.

Onze toekomst wordt niet bepaald door de geschiedenis, maar door de keuzes die we vandaag maken.

- René Paas - Commissaris van Koning Groningen